جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى

26

ميزان الملوك والطوائف وصراط المستقيم في سلوك الخلائف ( فارسى )

كشفى در اين اثر از يك سو به جامعه مطلوب و آرمانى خويش مىانديشد و از اين رو در پى آن است كه ويژگيهاى آن جامعه را به تصوير كشد جامعه مطلوب به ديده او از سه عنصر ذيل فراهم مىآيد . 1 - اجراى عدالت جمعى 2 - برقرارى امنيت 3 - اجراى شريعت از سوى ديگر پيش فرض كشفى آن است كه سياست بايد در پرتو ديانت و شريعت اجرا گردد و بدين علت دل نگران اجراى شريعت است و بسيارى از نابسامانيهاى دوره قاجاريه را در تظاهر به اجراى شريعت مىداند . هرچند « ميزان الملوك » تنها كتاب خالص سياسى كشفى است ، لكن به تنهايى منعكس‌كننده چارچوب انديشه سياسى وى نيست و بايد در تحليل انديشه سياسى او به مجموعه آثار « خطى » وى مراجعه نمود . كشفى از جمله انديشمندان دوره قاجاريه است كه تا كنون افكار و آراء وى به علت عزلت گزينى ، بر طالبان علم مجهول مانده است . دكتر عبد الهادى حائرى در كتاب « نخستين روياروئيهاى انديشه‌گران ايرانى با دورويه تمدن بورژوازى غرب » تنها نويسنده‌اى است كه تاكنون درباره انديشه سياسى كشفى به تفصيل و به نيكى سخن گفته است . حائرى در تحليل خود از آراى كشفى سه ويژگى مهم انديشه وى را مورد بررسى قرار داده ، مىگويد : 1 - وى مجتهدى اصولى بود كه در چارچوب تئورى بر آن باور بوده است كه حكومت از آن مجتهد شايسته است . 2 - در همان زمان وى نيز باور داشته است كه شرايط كامل حاكم و مجتهد را نمىتوان به آسانى در يك تن يافت و آن‌چنان فردى كه ويژگيهاى بايسته را داشته باشد شايد در پهنه عمل يافت نشود . 3 - سرانجام نامبرده به مسأله قدرت حكومت و نظم و آرامش در جامعه اهميت